Kitap, Türkçe ve Arapça beyitlerin açıklamaları üzerinden ahlâkî, kültürel ve dini bir düşünme zemini sunuyor. Ayetler, hadisler, atasözleri ve hikâyelerle desteklenen metin, okuyucuyu sade bir dille muhatap alıyor.
Gelenekten Beslenen, Kendine Has Bir Metin
Nasihatname türü, İslam kültüründe köklü bir geçmişe sahip. Mevlânâ’nın Mesnevî’si, Sa’dî-i Şirâzî’nin Bostan ve Gülistan’ı gibi eserler bu geleneğin temel taşları arasında yer almakta. Alkan’ın çalışması da bu çizgide ilerliyor. Ancak klasik nasihatnamelerden farklı olarak; beyitleri merkeze alıp onları ayet ve hadislerle ilişkilendirerek açıklıyor. Öte yandan kitapta b
eyitler bir geçiş unsuru olarak kullanılmış. Yani bir konu anlatılırken o konudaki onlarca farklı şiirin metinde bir ahenk oluşturduğuna şahit oluyorsunuz. Anlatım bu bağlantılarla keyifli bir hale getiriliyor. Bu yönüyle hem edebî hem öğretici en önemlisi de “kendi tarzı olan” bir metin ortaya çıkıyor.
Kitapta yer alan beyitler, anlam yoğunluğu taşıyan dizelerden seçilmiş. Her beyit, bir konunun giriş noktası olarak kullanılmış. Açıklamalar ise ayetler, hadisler, atasözleri ve hikâyelerle desteklenerek metne derinlik kazandırmış. Alkan, izahlarında yaklaşık 50 farklı kaynağa başvurmuş. Bunlar arasında tefsirler, hadis şerhleri, lügatler ve klasik metinler yer alıyor. Fakat bu müracaatlar “gerektiği ölçüde” ve “herkesin anlayabileceği şekilde” yapılmış. Yani akademik sıkıcılık ve soğukluktan uzak, doyurucu bilgilerle bezenen, okura yakın hissettiren sıcak bir metin oluşturulmuş. Böyle bir eser için alışılagelmişin dışında fazla kaynak kullanılması ise, kadim ulemanın eserlerindeki bilgilerin dolaşıma sokulmak istenmesinden ileri gelmiş.
Beyitlerin sahipleri, sayfa altlarında kısa tanıtımlarla yer alıyor. Anonim beyitler ise açıklama yapılmadan doğrudan metne dahil edilmiş.
Sade Bir Dil, Samimi Bir Üslup
Kitabın dili sade, açık ve doğrudan. Okura seslenirken “Sen” şeklindeki hitap tarzı tercih edilmiş. “Dostum”, “kardeşim”, “arkadaş” gibi ifadelerle okuyucuyla yakın bir ilişki kurulmuş. Bu tercih, geleneksel metinlerdeki hitap biçimleriyle uyumlu. Aynı zamanda okuyucunun metne daha kolay dahil olmasını ve kitabı karşısındaki birini dinliyor gibi okumasını sağlıyor.
Alkan, kitabın dilinde şefkati merkeze alan bir üslup benimsemiş. Bu yönüyle bilgi aktarımı kadar okuyucunun metinle kuracağı ilişki de önemsenmiş. Bu nedenle kitap, hem bireysel okumaya hem de okuma grupları içinde takip edilmeye uygun bir yapıya sahip.
Süreç ve Hazırlık
Kitap, 13 yıllık bir etkileşim sürecinin ürünü. Alkan, bu süre boyunca çeşitli ortamlarda yaptığı konuşmalardan, paylaşımlardan ve geri bildirimlerden yola çıkarak metni şekillendirmiş. Hedef kitlenin tepkileri bu süre zarfında dikkatle izlenmiş ve içerik böylece oluşturulmuş. Kitap tamamlandıktan sonra da hedefi doğrultusunda farklı yaş ve meslek gruplarından bazı kimselere okutulmuş. İfadelerin anlaşılabilirliği bu şekilde teyit edilmiş.
Bu süreç, kitabın yalnızca bir yazarın değil, aynı zamanda bir okuyucu çevresinin katkısıyla oluştuğunu da gösteriyor. Bu da metne sahici bir yön kazandırıyor.
Kimler İçin?
Beyitler ve Nasihatler; ilahiyatçılara, edebiyat meraklılarına, öğretmenlere, kısacası gençler ve yetişkinler olmak üzere geniş bir kitleye hitap eden bir kitap. Hem bilgi veren hem düşündüren bir yapıya sahip. Beyitler üzerinden yapılan açıklamalar, okuyucunun kendi hayatına dair çıkarımlar yapmasına imkân tanıyor.
Kısacası Celalettin Alkan’ın Beyitler ve Nasihatler adlı çalışması, klasik metinlerle günümüz arasında sade bir köprü kuruyor. Karmaşadan uzak, açık ve anlaşılır bir anlatımla günümüz insanının pek de alışık olmadığı bir tarzda okuyucuyu metne davet ediyor. Beyitler üzerinden keyifli bir yolculuğa çıkmak isteyenler için bu kitap, iyi bir başlangıç olabilir.
