EMRE ZOR
ABD Başkanı Donald Trump, imzaladığı başkanlık emirleriyle Kanada, Meksika ve Çin’e gümrük vergisi getirdi. Fakat Kanada ve Meksika’dan gelen mallar için bu karar bir ay ertelendi.
Trump yasadışı göçmenler ve başta fentanil gibi uyuşturucuların ülkeye girişine karşılık ABD’nin en büyük ticaret ortaklarına gümrük vergisi getirdi.
Buna göre Kanada ve Meksika’dan gelen tüm mallara yüzde 25, Çin mallarına yüzde 10 gümrük vergisi getirdi.
Fakat Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum ve Kanada Başbakanı Justin Trudeau, sınır güvenliğini artırarak uyuşturucu ve göçmenlerin ABD’ye girişini önleyeceklerini taahhüt etti.
Böylece gümrük vergileri bir ay ertelenerek ticaret savaşı ihtimali şimdilik engellendi.
Fakat Çin mallarına getirilen yüzde 10’luk gümrük vergisi salı günü yürürlüğe girdi ve ithalat maliyetlerini doğrudan artırması bekleniyor. Buna karşılık Çin, ABD’ye misilleme gümrük vergileri uygulayacak.
Çin Maliye Bakanlığı, 10 Şubat itibarıyla yürürlüğe girecek gümrük vergilerini duyurdu:
Ham petrol, tarım ekipmanı, büyük motor hacmine sahip taşıt ve kamyonetlere yüzde 10, kömür ve doğal gaz ithalatına ise yüzde 15 ek gümrük vergisi.
4,88 trilyon dolar ticaret hacmi
Ocak-Ekim 2024’te ABD’nin küresel ticaret hacmi 4,88 trilyon dolara ulaştı. Bunun 2,98 trilyon doları ihracat; 1,90 trilyon doları ise ithalattı.
ABD’nin en büyük ticaret ortakları Meksika, Kanada ve Çin toplam ticaretin yüzde 40’ından fazlasını oluşturuyor, bu ticaretin değeri 2 trilyon doları aşıyor.
Peki gümrük vergisi nedir, niye kullanılıyor, hangi mallar etkilenecek, geçmişte nasıl kullanıldı?
Gümrük vergisi nedir?
Gümrük vergisi, hükümetin ithal edilen mallara uyguladığı bir vergi türü. Bu vergi bir yandan yerli sanayiyi koruyarak yabancı ürünlerle rekabeti azaltırken, diğer yandan ithal ürünlerin fiyatını artırarak talebin düşmesine yol açabiliyor.
Örneğin, ABD’li bir ithalatçı Çin’den 10 dolara tişört alıyor. Trump’ın yüzde 10’luk gümrük vergisiyle bu tişörtün maliyeti 11 dolara çıkacak.
Üstüne gider ve kar eklenince, mağazadaki etiket fiyatı aşağı yukarı 20 dolara yükselecek. Son kertede tüketicinin cebinden daha fazla para çıkacak.
Kanada, Meksika ve Çin’e hangi gümrük vergileri uygulanacak?
Trump imzaladığı üç idari emirle Kanada ve Meksika’dan gelen tüm mallara yüzde 25 gümrük vergisi getirdi. Ayrıca Kanada petrolü ve Çin mallarına yüzde 10 gümrük vergisi geldi.
Gümrük vergilerinin onlarca malın fiyatını uçurması bekleniyor. Araç, yakıt, bilgisayar ve elektronik ürünlerin yanısıra avokado gibi yiyeceklerin fiyatı artabilir.
Büyük ham petrol ihracatçısı Kanada, 2023’te ham petrolünün yüzde 97’sini ABD’ye ihraç etmişti.
Meksika ise meyve ve sebzenin yanısıra otomobil parçaları gibi birçok ürünü ABD’ye ihraç ediyor. Çin de çip, dizüstü bilgisayar ve akıllı telefon dahil olmak üzere elektronik ürünlerin ihracatçısı.
Gümrük vergileri ertelendi, sırada ne var?
Hem Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, hem de Kanada Başbakanı Justin Trudeau, Trump’la görüştükten sonra ABD ile sınır güvenliğini sağlamayı taahhüt etti.
Trump pazartesi sosyal medya platformu Truth Social’dan duyurdu:
‘‘Az önce Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum’la konuştum. Gayet dostane bir diyaloğun ardından ABD-Meksika sınırına hemen 10 bin Meksika askeri göndermeyi kabul etti.’’
Trump’la telefonda görüşen Trudeau ise Kanada’nın 1,3 milyar dolarlık sınır planını uygulayacağını duyurdu.
Gümrük vergisi niye kullanılıyor?
Gümrük vergileri genellikle yerli sanayiyi dış rekabetten koruma amacı taşıyor. İthal malların fiyatını yükselterek tüketiciyi nispeten ucuz yerli ürünlere yönlendirmek hedefleniyor. Böylece yerli üretim de teşvik ediliyor.
Tabii ticari ve siyasi koz olarak da kullanılabiliyor.
Gelgelelim her zaman evdeki hesap çarşıya uymuyor; bazı sektörlerde yerli üretim kapasitesi ithalatı karşılayamıyor.
Örneğin ABD’nin yüzde 90’ını Meksika’dan ithal ettiği avokadoyu üretmesi kolay değil. Çünkü sadece üç eyalette üretiliyor: California, Florida and Hawaii.
Trump neden gümrük vergisi getirdi?
Gümrük vergileri Trump’ın elinde kolayca siyasi bir silaha, baskı aracına dönüşebiliyor.
Trump geçen yılki seçim kampanyası boyunca yasadışı göçmenler ve başta fentanil gibi uyuşturucuların ülkeye girişine karşılık ABD’nin en büyük ticaret ortaklarına gümrük vergisi getireceğini söylemişti.
Ayrıca bu vergilerin yerli üretimi destekleyeceğini, yabancı şirketleri ABD’de fabrika açmaya teşvik edeceğini vurgulamıştı.
Öyle ki gümrük vergileri bir ülkenin gelirlerini büyük ölçüde artırıp kamu harcamaları için kullanılabilir. 2019’da ABD gümrük vergisinden 79 milyar dolar kazandı ve 2017’ye kıyasla bu miktarı ikiye katladı. Ama yük, yüksek fiyatlar ödeyen tüketicinin sırtına bindi.
Gümrük vergisi geçmişte ne için, nasıl kullanıldı?
ABD’de 1790-1860 tarihlerinde federal gelirin yüzde 90’ını gümrük vergileri oluşturdu.
Fakat gümrük vergileri sadece gelir kaynağı olarak değil, aynı zamanda ticari ve siyasi koz olarak kullanıldı.
Trump’ın ilk başkanlık dönemi (2017-2021) bu tür örneklerle dolu. 2018’de ABD, Çin mallarına yüzlerce milyar dolarlık gümrük vergileri getirdi. Pil, çamaşır makinesi gibi ürünlere getirilen ek gümrük vergileri, ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşının fitilini ateşlemişti.
Trump aynı yıl çeliğe yüzde 25, alüminyuma yüzde 10 gümrük vergisi getirmişti. Bu karardan Kanada, Meksika, Hindistan, Brezilya, Arjantin gibi ülkeler etkilenmişti.
O dönem Çin, ABD’ye misilleme olarak tarım ürünlerine ek vergi koydu, Amerikalı çiftçiler büyük zarar gördü. Daha sonra Trump yönetimi, çiftçilere destek amacıyla milyarlarca dolarlık yardım paketi açıklamak zorunda kaldı.
