Siyahi bir adam sözünde durarak cennete doğru yol alırken, hem siyahilere hem beyaz adamlara nasıl mücadele edilmesi gerektiğini öğretmişti. Bazı hayatlar edebîdir, bazı hayatlar teatraldır, bazı hayatlar sinemasaldır, bazı hayatlar eylemseldir ve bazı hayatlarda bunların hepsi bir aradadır. İşte Malcolm kardeşin hayatı da böyle bir hayat.
21 Şubat 1965’de şehid olan Malcolm, birinci cahiliye döneminde “Little”, ikinci cahiliye döneminde “X” soyadını kullanmış. Gerçek anlamda hidayet bulduğu zaman ise El Hac Malik bin Şahbaz ismini almış.
Şehadet gömleği kimi adamların üzerinde gerçekten şık duruyor. Bir kahramanın bu dünya hayatını terk edip ahiret hayatında cennete doğru yol alırken giyineceği en şık elbise olarak şehadet gömleğini kurşunlu pelerin ile giyinip gitmesi kadar güzel bir sahne olamaz sanırım. Umuda tohum eken adamların tebessümü kadar değerli bir gidiştir bu gidiş. Aşkın gidişlerin en güzelidir bu gidişler.
Hac dönüşü yeni fikir ve düşüncelerini ortaya koyması ırkçıları rahatsız etmiş
Malcolm X’in hayatı aslında hüzünbaz bir hayattır. Finali çok güzel olan bu hayatın ayrıntılarına baktığımızda daha dört yaşında iken evleri yakılan ve kurşunlanan bir çocuğu görürüz. Babasının öldürülmesinden sonra 7 kardeşi ile birlikte hayatta kalma mücadelesi veren Malcolm’ın daha sonra çete hayatı başlar. İşlediği bir suçtan dolayı 7 sene kadar cezaevinde kalan Malcolm, bu süreçte kütüphanedeki bütün kitapları okuduktan sonra hayatının birinci kırılma noktası diyebileceğimiz bir karar alır ve Müslüman olur.
Cezaevinden çıktığında artık aksiyoner bir siyahi Müslüman hareketi savunucusu ve entelektüel bir kişiliktir. Bu dönemde savunduğu fikirler o dönem revaçta olan siyah ırkını önceleyen sapkın bir anlayıştır. Zamanla içinde bulunduğu yapıda ikinci adam konumuna kadar yükselir. Bu dönemde olayları ve fikirleri sorgulamaya başlar. Birinci adamın hoşuna gitmeyen bir kısım fikirler öne sürer. Sonrasında hayatının ikinci kırılma noktası diyebileceğimiz Kabe’ye yol alıp Hac vazifesini yerine getirmeye gider. Ve Hac esnasında gördükleri ve öğrendikleri vesilesi ile gerçek manada iman eder ve artık o bir muvahiddir. Hac dönüşü yeni fikir ve düşüncelerini ortaya koyması ırkçıları rahatsız etmiştir ve bu rahatsızlık Malcolm X’in şehid edilmesiyle sonuçlanmış.
Beyaz adama karşı duran siyah adamı severiz biz, kovboylara karşı her zaman Kızılderili kardeşlerimizi sevdiğimiz gibi. Aslında bizim asıl karşıtlığımız emperyalizme ve zulme karşı olmaktan kaynaklanıyor. Her zaman ezilenden yana olmak bizim için onore edici bir duruştur. Malcolm X’i ayrıca seviyoruz. Bu sevgimizin ifadesi olarak Malcolm’ı en yakın çevremizden başlayarak ulaşabildiğimiz her insana tanıtmamız gerektiğine inanıyorum. Onu nerden nasıl tanıyabiliriz kısmına da bu anlamda değinmemiz gerekiyor.
Malcolm X ile ilgili hangi kaynaklar var?
Malcolm X’in hayatı, yönetmenliğini Spike Lee’nin yaptığı ve kendisini Denzel Washington’un canlandırdığı 1992 yapımı “Malcolm X” adlı sinema filmine konu olmuştur. Bu filmi defalarca izleyerek ilk adım atılabilir. Özellikle konuşmaları üzerinde düşünülmesi ve not alınarak izlenmesi daha faydalı olacaktır.
Onu anlatan kitaplar ile bu güzel adamı tanımaya devam edebiliriz. Malcolm X’in hayatını anlatan kitaplar içerisinde en bilineni şüphesiz Alex Haley‘in yazdığı, İnsan Yayınları tarafından Türkçeye kazandırılan Malcolm X adlı kitap. Aslı İngilizce olan kitabın orijinal ismi “The Authobiography of Malcolm X”. Kitap, Malcolm X’in kendi ağzından hayat hikâyesini anlatıyor. Bunları düzenleyen Alex Haley ise tüm bu hikâyeyi not alarak kitaplaştırmış, bir anlamda kitabın editörlüğünü yapmıştır. Biraz önce bahsi geçen film de hikâyesini bu kitap üzerine kurmuş.
Malcolm X’in hayatını konu alan diğer bazı kitaplar ise, Recep Şentürk’ün İlke Yayınları’ndan çıkan Malcolm X / İnsan Hakları Mücadelesi adlı kitabı ve Andrew Young‘ın kaleme aldığı Kardelen Yayınları’ndan çıkan Malcolm X / Eylemin Öteki Yüzü adlı kitaptır.
Malcolm X’in hayatını değil de konuşmalarını içeren bir kitap da var. Bruce Perry tarafından kaleme alınan kitap Pınar Yayınları’ndan çıkmış. Malcolm X / Son Konuşmalar adlı kitap Malcolm X’in özellikle hayatının son yıllarında halka hitaben ve bazı radyo programlarında yaptığı konuşmalardan oluşuyor. Ayrıca yine ömrünün son yılında Ortadoğu’ya yaptığı ziyarette edindiği izlenimler de bu kitapta yer alıyor.
Malcolm X ile ilgili yayınlanan bir diğer farklı çalışma ise, Andrew Helfer‘ın senaryosu ile Randy De Burke‘un çizimlerinin birleştiği ve Türkçe baskısı Everest Yayınları tarafından yapılan Malcolm X / Çizgilerle Yaşam adlı çizgi roman…
Türkçede Malcolm X hakkında yayınlanan kitapların yanında Türkçeye tercüme edilmemiş eserler de var. Beatrice Gormley‘in A Revolutionary Voice (Devrimci bir ses), Manning Marable‘ın A Life of Reinvention, Walter Dean Myers‘ın By Any Means Necessary adlı kitapları bunlardan bir kaçı…
Malcolm X’in hayatı ve eserleri ile yazdığı manifestosunu bütün gençlerin okuması ümidi ile zamana damgasını vuran siyahi damgaya/siyahi nura selam ve hürmetlerimi sunuyorum.
Ferhat Özbadem yazdı
