A.Haluk Dursun hoca merhum, “Gençlerde ne yok”, “Gençlerde ne olmalı” başlıklı yazısında; “Barajlardaki su seviyesini, buğday rekoltesini, fındık taban fiyatlarını, bu sene gelen turist sayısını, en çok hangi filmin izlendiğini, en fazla hangi kitabın sattığını, hangi müzenin gezildiğini, arkeolojik kazılarda neler bulunduğunu, nerenin nesinin meşhur olduğunu merak edin” diyordu. Daha bunları çoğaltabiliriz mesela bir üniversite talebesine sorsak; Hangi köşe yazarını takip ettiğiniz, tavsiye edeceğiniz bir kitap, en son ne okuduğunuz, İpekböcekçiliği nasıl bir şeydir, İstanbul Türkçesi ne demektir, Niyazi Mısri nerelidir? İbn’ül Arabi’nin kabri nerededir?
Haluk hoca “Aman ne olacaksanız olun sakın; “sıradan ve sürüden” olmayın! diyerek hitama erdiriyordu yazısını. Hz. Yunus; “Yok yere geçirdim günü ah nideyim ömrüm seni / Seninle olmadım ganî âh nideyim ömrüm seni” diyor. Bizim gençlerimizin de en verimli çağında, sıradan sürüden bilgilerle geçen zamanı heder oluyor gibi. Merhum Cemil Meriç de “Aydın olan maruz kalmaz, tercih eder” “Aydınların aydınlatamadığı halkı, soytarılar aldatır” diyor. Yazının başlığı olan “Âkil isen her şeyin mânâsına meylet” cümlesini Kilisli Rıfat Bilge’nin tercüme ettiği Bostan ve Gülistan’dan aldık.
Kolaycılık, yüzeysellik modern çağın hastalığı haline geldi. Nasıl olsa sosyal medyada kaynağı belli olmayan, gençlerimizi klişe dediğimiz sürüye katacak bilgiler var. Önümüze gelen bir bilginin bir haberin arka planını, derinliğini anlamaya çalışmayan meraksız gençlere çok rastlıyoruz. Ne söylesen “aynen” diyorlar, aşık olmayı bilmiyorlar, nerede kaldı Aslı ile Kerem? Şunu okuyun bunu dinleyin, şu şiiri ezberleyin deyince de “sınavlarımız var vaktimiz yok” diyorlar. Cumhurbaşkanlığımızca ödül verilen sanat ve edebiyat üstatlarının dahi, sadece adını duymuştuk diyorlar.
Süleyman Çobanoğlu’nun en son çıkan Kök Ekin kitabında da buna benzer serzenişlere de rastladık:
“Türkiye gibi bir ülke, kısa devre yapması an meselesi olan böylesi bir olumsuz enerjiyle yaşamını daha fazla sürdüremez. Bu noktadan dönemezsek toplumumuza yön verecek bileşenleri yeniden tanımlayıp üretemezsek, Türkiye’yi ateşe yakın tutmuş olacağız. Sürüler, bir çoban, onun kavalı, köpeği ve eşeğiyle yönetilebilir. Oysa toplumlar, uluslar, kendi varlığını sürekli kılacak ve kendisini savunacak yapılar kurmak zorundadır”
“Kendisini savunacak yapılar. En çok da kendisine karşı.”Kapitol’u kazlar bekler,” demişti Cemil Meriç. Beklenmeyen, korunmayan ve savunulmayan bir kapitol, işgal edilmiş bir arsadan başka nitelik taşımaz; bir ülke de öyle. Doğruyu söyleyecek, doğruya çağıracak, yanlışın yanlış olduğunu anlatacak, bilim ve bilgiye dayanan, kurallı yasalı, donanımlı ve yetkin kümeler. Aksi durumda, ne çobanın insafı ne birbirine sokulmuş yere bakan koyunların rahatlık ve tatmin duygusu boynumuzu bıçaktan kurtarabilir. Çünkü ulus, herşeyden önce, kendisine bir yön çizme ve başkasının gösterdiği yönü reddetme yeteneğine sahip toplumdur. Türkiye güdülemez, güdülürse ona artık Türkiye denemez”
Kitabı elimize alıp şöyle bir içindekiler kısmının başlıklarına bakalım dedik. Başlıklar da ilgi çekici; Dede Korkut: Ejderhayı Öldürmek Üzerine, Kaşgarlı Mahmut: Düşünce Düşünenler ya da Bitimsiz Sözlük, Nasrettin Hoca: Çölde Homolongoloslar ya da Eşeğe Ters Binmek Üzerine, Köroğlu: Kırat’ın Ayağı, Kırmızı Halı ya da Bir Edebiyat Yaratmak Üzerine, Bağışla Geç Günahından, Kara Oğuz ve Hacivat’ın Sevgili Köpeği, Bir Neo- Osmanlı Arketipi: Halet Efendi…
***
Gökgörmedik başlıklı hoş bir yazısından biraz perdeyi aralayalım:
“Türkçede “gök” derseniz “kök” de demiş olursunuz. Ne “sema”da, ne “sky” da, ne “asman” da bu genlik bu genişlik, bu derinlik vardır. Tanrısal gök.
Göğe çıkmak için Farisi’nin “nerdüvan”ını alıp merdiven edeli beri, “gök”e yeterince yükselemiyoruz gibi. “Erçin” dermişiz merdivene, erdiren, erçin. Yazınımızda, söylencemizde en sevdiğimiz kuşlardan birine “göğerçin” demişiz örneğin: Güvercin. Göğe eren, göğe çıkan/çıkartan, bir tür aracı, elçi. İşte şimdi Hacı Bektaş Veli’nin Anadolu toprağına neden bir güvercin olarak konduğunu, Azrail’in Deli Dumrul’a neden bir güvercin olarak göründüğünü kavradık. Göğe bakan Türk, göğe ağan göğerçini hep çok sevdi. Muştunun kuşu.”
Korkulası kuşlardan çoğu beni yemedi
Ben çünkü hiç kirazın en irisi olmadım
*
Gittim tenim bitinde, gövdem otundan emin
Orlarda neler gördüm bildirisi olmadım
*
Hatta durmuş beklerdi tam onsekiz Süleyman,
Ben Tanrı’nın izniyle hiçbirisi olmadım (hüdayinabit)
Çobanoğlu’nun bu kitapta, “Bağışla Geç Günahından” başlıklı yazısı da bizi Cenab-ı Yunus’a götürüyor;
Ey beni dervîş bilen nem ola dervîş benim
Dervîşlik yaylasında hareketim kış benim
*
Dervîş adın edindim dervîş donun donandım
Yola bakdım utandım hep işim yanlış benim
*
Hırkam tâcım gözlerim fâsid işler işlerim
Her yanımdan gizlerim binbir fâsid iş benim
*
Yoldan haber sorarlar eydürem inanırlar
Kalbim sâfî sanırlar vay ne düşvâr iş benim
*
İçerime bakarsan buçuk pulluk nesne yok
Taşramın kavgasından âlemler dolmuş benim
*
Yûnus eydür yârenler ey gerçeğim erenler
Bu yolda olan hâller Allah’a kalmış benim
“Yer ve gök, kurt ve kuş Yunus’u dinliyor. Biz, bize kalan sayfalarını okuyoruz Yunus’un; onlar suya verilmiş, yele salınmış sayfalarını.
O ilahi anda, yarı aralık iki çift yaşlı gözde hem o saygılı ürpermeyi hem de gururlu bir sahiplik duygusunu seyrediyorum. O gözlerin söylediği şey çok açık: “Yunus bizimdir. Ve değil mi ki Yunus bizimdir, şu yalan dünyaya en büyük armağanı biz vermiş, görklü Tanrı’ya en içten biz yakarmışızdır. Yoksuluz; mürekkep yalamamış, mektep medrese görmemiş, kente inmemiş, çokluk içinde olmamışız. Ama değil mi ki Yunus bizimdir, şu kara yeryüzünde bizden varsılı yoktur!” Dağ başında bitmiş olmak eksiklik midir? Veysel’in dediği gibi “Benden âlâ çiçek var mı?!”
***
Karacaoğlan der ki yârin yâr ise
Ağyâr ile muhabbeti yoğ ise
*
Atım sende küheylanlık var ise
Gece yâr koynunda yatalım atım…
“Derler ki Köroğlu’nun babası Yusuf, Kırat’ı eğitirken, Ruşen Ali’ye bütün avluyu iyice sulamasını buyurmuş. Çamur balçık olana kadar hem de. Kırat tavlasından çıkarılıp avluda koşturulmuş. Günlerce tekrarlanmış bu eğitim. Seyis Yusuf her defasında Kırat’ın ayaklarına ne kadar çamur bulaştığını ince ince sormuş oğluna. İğne ucu kadar çamur bulaşığı olsa, tayı ahıra geri yollamış. Nihayet bir gün gelmiş, Köroğlu o çamur denizine dönmüş avluda dörtnala koşan Kırat’ın ayağında hiç çamur görmemiş. Bunu duyan Yusuf, o saat yargısını vermiş: “Tamamdır Ruşen Ali, bu artık senin atın Kırat’tır.
Kırat’ın ayakları yere değmedi çünkü o “doğaüstü” bir attı. Kırat öyle seçkin, öyle soylu, öyle başkaydı ki yere ait olamazdı.
Başında bekleyecek
Öldüğünde sen atın
Küt küt toynak sesleri
Olmadığı dek yakın
*
Ve terinin kokusu
Erlik, dirlik, güzellik
Öldüğünde sen atın
Alnında bir üzerlik
*
Süslenmiş, semizlenmiş
Hazır göğe ağmaya
Kız zülfünden iki tel
Anadan ekşi maya (tamgalar)
Şair, nasir, gamgüsar Çobanoğlu’nun “Bir Ahenk Edelim” adlı şiiri de ezberlemeye değer:
Bir âhenk edelim ey amcazâde
Dünyayı bu gece sâki diye yaz
Uzun dağlar olsun boynu kirazlı
Bahsetmiş ruhsatı fakî diye yaz
Çalıp söyleyelim hay paldır küldür
Hesaba kuvvet ki dünya üç gündür
İçmesiz zifafsız acip düğündür
Haktan gayrı var mı bâkî diye yaz
Metelik vermeyip işbu faniye
Hürmet et kalbinde susan sabîye
Fil girse affet de züccaciyeye
Kuş gönlü kıranı şakî diye yaz
Süleyman Çobanoğlu kültür havzası nöbetini eserleriyle, filmleriyle tutuyor adeta. Şair, yazar, senarist, program yapımcısı ve hatta oyuncu olarak da tanıyoruz. Kılıç Günü, Sakarya Fırat, Kızıl Elma, Savaşçı, Dokuz Oğuz… dizilerinin senaristi. Hüdayinabit, Tamgalar, Şiirler Çağla, Yobazlığa övgü, Aşk ile Hain Kardeş adlı eserleri var.
Tamgalar adlı kitabında balık, tarlakuşu, at, köpek, koyun, kaz, geyik, kedi başlıklı şiirleri de var. Salavatla okuduğumuz Kedi başlıklı şiirini de iktibas ediyoruz:
KEDİ
Derler ki; Peygamber secdegâhına
Bir zehirli yılan ağdı da durdu
Tevekkül eyledi Fahr-i Kâinat
Gün eğilir gibi rükua vardı
Ansızın bir kedi kutlu pâyine
Sürünerek geçti gözü yılanda
Şimşekçe atıldı hiç tereddütsüz
Yılanı kaptı da gitti bir anda
Selamı verdikte Allah elçisi
Seyredip hayvanın hulk u huyunu
Mübarek eliyle sığazladılar
Muzaffer kedinin ipek tüyünü
Buyurdu: ey mahluk Hak Tâ’la sana
Çocuktan maada keder vermesin
Asaletin sürsün gitsin dibelek
Elim değen sırtın yere gelmesin!
Genç ve ilginç yazarlarımızdan Ömer Faruk Dönmez hocanın da sitayişle bahsettiği Süleyman Çobanoğlu’na; kuş gönlü kıranların azalmasına, ülkemizde ahenk ve huzurun artmasına, gayretlerinin devamı temennisiyle şükranlar sunar, daha pek çok güzide eserler vermesini ümit ve arzu ederiz.
